AşağıdaYüzüklerin Efendisi Filmler hakkında 15 soru ve Yüzüklerin Efendisi Kitaplar hakkında 15 soru ve cevaplar bulacaksınız! Ve sıkı hayranlar için, sonunda bonus olarak 10 gerçek topladık! Yine de bu sınav kolay olmayacak! Yüzüklerin Efendisi hakkında bazı basit sorularımız olsa da, bazıları çok fazla eleştirel Yelkenci.org, su sporları, deniz, denizcilik, deniz haberleri, gemiler, tekneler, yelken, yelkencilik, marina ve haber niteliği taşıyan tüm deniz niteliği paylaşımlara ev sahipliği yapmaktadır. Gündem, son dakika ve uluslararası birçok alanda ülkemizin başta olmak üzere deniz haberlerini yayınlayarak toplumu bilgilendiriyoruz. Millipark sahasında göl, orman, yayla ve farklı doğal ve kültürel zenginlikleri bir arada bulunduran alan Artvin ilinin Şavşat ilçe merkezinin 45 kilometre kuzeyinde yer almaktadır. Karagöl bir heyelan gölü olması sebebiyle çevresi ormanlık alanlar ile çevrili eşine az rastlanır bir doğa harikası niteliğindedir. Çeşme Türkiye’nin İzmir ilinin bir ilçesidir. İlçenin doğusunda Urla ilçesi; kuzeyinde, batısında ve güneyinde Ege Denizi bulunmaktadır. Ege Bölgesinde, İzmir iline bağlı Çeşme ilçesi, 80 km. uzaklıkta Anadolu’nun batıdaki en uç noktasıdır. Yüzölçümü 2601 km2 dir. Doğu’dan Urla ilçesi, güneyden ve Ülkemizinen meşhur şelaleleri içinde Düden ve Manavgat muhakkak yer alır. Bu üç şelale de Antalya ilimizde yer alıyor. Üç diyoruz çünkü Düden Şelalesi’nden iki tane var. Bununla birlikte 18 metre yükseklikten akan Kurşunlu Şelalesi görülmeye değer yerlerden biridir. kilometrekuzeybatısında, Aydıncık İlçesi’ne 10 kilometre uzaklıkta ilçenin kuzeyinde yer alan bir kasabadır. İsmi gibi bir kazanı andıran Kazankaya Kanyonu, Yozgat’a bağlı Aydıncık sınırlarında başlayıp Çorum’a bağlı İncesu köyünde son bulan 12 kilometrelik bir parkurdan oluşuyor. EJUr. Denize kıyısı olan ülkeler, birçok açıdan avantajlı konumdadır. Bu ülkelerde balıkçılık, deniz ticareti, yaz ve deniz turizmi gelişmiştir. Denize kıyısı olmayan ülkelere ise kara ülkesi denmektedir. Dünyada 43 tane kara ülkesi bulunmaktadır. Denize Kıyısı Olan Ülkeler Hangileridir? 1 - Denize Kıyısı Olan Avrupa Ülkeleri Fransa Yunanistan İspanya Malta İtalya Rusya Norveç İsveç Danimarka Litvanya Estonya Polonya Almanya Hollanda Not- Avrupa kıtasında kıyı şeridi en uzun olan ülke Rusya'dır. Rusya'nın kıyı uzunluğu kilometredir. 2- Denizi Kıyısı Olan Afrika Ülkeleri Angola Namibya Güney Afrika Mozambik Mısır Libya Morocco Liberia Sierra Leone Senegal Moritanya Somali Kenya Tanzanya Algeria Kenya 3- Denize Kıyısı Olan Kuzey ve Orta Amerika Ülkeleri Amerika Birleşik Devletleri Kanada Panama Meksika Cayman Adaları Kosta Rika Meksika Not Dünyada kıyı şeridi en uzun olan ülke Kanada'dır. Kana'danın kıyı uzunluğu kilometredir. 4- Denize Kıyısı Olan Güney Amerika Ülkeleri Arjantin Brezilya Şili Ekvador Kolombiya Venezuela Surinam Guyana 5- Denize Kıyısı Olan Asya Ülkeleri Türkiye Mısır Lübnan Tunus Cezayir Libya İsrail Çin Japonya Tayvan Vietnam Not Kıyı şeridi en uzun olan Asya ülkesi, Endonezya'dır. Endonezya'nın kıyı uzunluğu kilometredir. Denize Kıyısı Olan Şehirler Hangileridir? 1- Denize Kıyısı Olan Afrika Şehirleri Maputo Mozambik Walvis Bay - /Namibya Namibe - Angola Mombasa - Kenya 2- Denize Kıyısı Olan Güney Amerika Şehirleri Buenos Aires - Arjantin Rio De Janario - Salvador - Porto Negro Brezilya Lima - Şili Montevideo - Uruguay Caracar - Venezuela 3- Denize Kıyısı Olan Kuzey Amerika Şehirleri Miami - New Orleans - Houston - Jacksonville - San Fransisco - Amerika Birleşik Devletleri Churcill - Fort Sevem - Victoria Adası - Kanada 4- Denize Kıyısı Olan Asya Şehirleri Ülkemizde denize kıyısı olan bazı şehirler Tekirdağ - Trabzon - İstanbul - Hatay - Çanakkale - Sakarya - Muğla - Antalya - Sinop - Kastamonu - Balıkesir Seul - Hong Kong - Şangay - Çin Osaka - Japonya Taipel - Tayvan 5- Dedenize Kıyısı Olan Avrupa Şehirleri Hamburg - Almanya Nice - Marsilya - Le Havre - Fransa Amsterdam - Hollanda Barcelona - Valencia - Malaga İspanya Venedik - Venice - Genoa - İtalya Riga - Letonya Varna - Bulgaristan Brüksel - Belçika Helsinki - Finlandiya Stockholm - İsveç Ege Bölgesinin Önemli Yeryüzü Şekilleri Coğrafi Konumu Yurdumuzun batısında alan bakımından 5. büyük bölgemizdir. Kuzeyinde Marmara ,doğusunda İç Anadolu ve güneyinde Akdeniz Bölgeleri vardır. Batısında ise ismini aldığı Ege denizi bulunmaktadır. Yer Şekilleri Bölgedeki yer şekillerinin bir kısmı yer kabuğu hareketleri ile oluşan Orojenez-Dağ oluşumu kırılmalarla meydana gelmiştir. Kırılma yerlerinde yükselen yerler Horst dağ, çöken yerler de Grabeni çöküntü ovası oluşturmuştur. Horst ve graben oluşumunun en fazla olduğu bölgemizdir. Horstlar; Kaz d.,Madra d., Yunt d., Boz dağlar, Aydın dağları ve Menteşe dağlarıdır. Grabenler; Edremit, Bakırçay, Gediz, ve Bölgenin batısında dağlar kıyıya dik uzanmıştır. Bunun sonucunda; - Girinti-çıkıntı fazladır. Bir çok koy ve körfez oluşmuştur. Körfezler; Edremit, Dikili, Çandarlı, İzmir, Kuşadası, Güllük ve Gökovadır. - İç kesimlere ulaşım kolaydır. Limanların hinterlandı ard bölgesi geniştir. Yani geniş alana hitap eder. - Deniz etkisi iç kesimlere kadar sokulabilir. - Enine kıyı tipi oluşmuştur. - Kıta sahanlığı kıyıdan 200 m derinliğe kadar olan deniz geniştir. Bölgenin güney batısında Menteşe yöresinde dağların uzanışı değişmiştir. Dağlar burada yönlüdür. Bu kıyılarda akarsu vadilerinin deniz suları altında kalması sonucu oluşan kıyı tipine Ria tipi kıyılar denir. Manisa-Kula çevresinde volkanizma ile oluşmuş küçük koniler vardır. İç kesimlerde yükselti artmakta ve dağların doğrultusu değişmektedir. Burada en önemli yüksek düzlük Yazılı kaya ve Bitki Örtüsü Bölgenin batısında iç kesimlere kadar etkili olan iklim Akdeniz İklimidir. Yazlar sıcak ve kurak kışlar ılık ve yağışlıdır. En sıcak ay ortalaması 27-28°C , en soğuk ay ortalaması 8-10 °C dir. Yıllık ortalama 17-18°C dir. Kar yağışı ve don olayı çok ender görülür. En fazla yağış kışın , en az yağış yazın düşer. Kışın görülen yağışlar Cephesel kökenlidir. Yıllık yağış miktarı yükseltiye göre değişir. Ortalama 600-1000 mm arasındadır. Bitki örtüsü maki dediğimiz bodur bitki topluluğudur. Maki; mersin, defne, kocayemiş, zeytin, zakkum, keçiboynuzu, kermez meşesi vb bitkilerden oluşur. Yüksek yerlerde ormanlar vardır kızılçam ormanları . Bölgede Akdeniz iklimi güneyden kuzeye doğru enlemin, batıdan doğuya doğru da yükseltinin etkisiyle bozulur. İç kesimlere doğru gidildikçe yükseltinin artması ve deniz etkisinden uzaklaşma sebebiyle karasal iklime geçilir. Bu sebeple iç kesimlerde kışlar soğuk ve kar yağışlı geçer. Bitki örtüsü bozkırdır. Yükseklerde yer yer meşe ormanları vardır. Akarsu ve Göller Bölgenin başlıca akarsuları çöküntü ovalarını geçerek Ege Denizine dökülen Bakırçay, Gediz, K. ve B. Menderes akarsularıdır. Yatak eğimleri az olduğundan akarsularda menderes olayının en fazla görüldüğü bölgemizdir. Döküldükleri denizde alüvyonları biriktirmek suretiyle delta ovaları oluşturmaktadırlar. Örnek önceleri liman kenti olan tarihi Milet ve Efes kentlerinin bugün iç kesimde kalması. Başlıca gölleri Marmara ve Bafa Çamiçi gölleridir. Bu göller oluşum bakımından alüvyon set gölüne örnektir. Bölgede ayrıca Gediz’de Demirköprü, üzerinde Kemer ve Adıgüzel baraj gölleri vardır. Ekonomik Faaliyetler Tarım Bölgenin batısında bulunan verimli tarım alanlarında iklim şartları da elverişli olduğu için ticari tarım ürün çeşitliliği fazladır. Yetiştirilen ürünler; Zeytin %58 Bölgenin batısındaki çöküntü ovaları ve kenarlarında tarımı yapılabilmektedir. En fazla Edremit-Ayvalık-Burhaniye çevresinde yoğunluk kazanmıştır. Üzüm %40 Manisa, İzmir ve Denizli çevresinde üretilen çekirdeksiz üzümler kurutulmaktadır. Önemli ihracat ürünümüzdür. Haşhaş%86 Devlet kontrolünde Afyon başta olmak üzere , Uşak, Kütahya, Denizli ve son olarak ta Manisa’nın bazı ilçelerinde tarımı yapılmaktadır. Tütün%55 Bölgenin batısında Manisa, İzmir, Aydın, Muğla, Denizli çevrelerinde tarımı gelişmiştir. İncir%82 En fazla Aydın çevresinde ovalarında tarımı yapılmaktadır. Pamuk%39 Bölgenin batısındaki bütün çöküntü ovalarında tarımı yapılmaktadır. Patates İzmir-Ödemiş çevresinde yoğun olarak tarımı yapılır. Turunçgiller%11Bölgenin batısında İzmir’e kadar olan güney kıyılarında tarımı yapılır. Ayrıca iç kesimlere kadar 150-200 km da sokulabilmektedir. Sebebi dağların denize dik olmasıdır. Sebze%20 Bölgenin batısında kışların ılık geçmesinden dolayı seracılık faaliyetleri ile sebze üretimi bütün yıl yapılabilmektedir. Susam %24 Batıdaki çöküntü ovalarında tarımı yapılabilmektedir. Buğday%10 Bölgenin her yerinde buğday yetiştirilebilmektedir. Ancak daha çok İç Batı Anadolu Bölümünde tarımı gelişmiştir. Arpa%14 Tarımı daha çok iç kesimlerde gelişmiştir. Afyon , Uşak, Kütahya çevresinde tarımı gelişmiştir. Hayvancılık Büyük kentler çevresinde İzmir-Manisa-Denizli kümes hayvancılığı, Muğla, Aydın, İzmir, Manisa çevresinde Arıcılık, kıyılarda balıkçılık Bodrum-Marmaris kıyılarında sünger avcılığı da yapılır, Menteşe yöresinde kıl keçisi yetiştiriciliği gelişmiştir. Ayrıca şeker fabrikaları ile büyük kentler çevresinde büyük baş hayvancılık, iç kesimlerde de koyun yetiştiriciliği gelişmiştir. Madenler Linyit Türkiye’de en fazla linyitin çıkarıldığı ve en kaliteli linyitlerin bulunduğu bölgemizdir. Linyit yatakları fazla olduğu için termik santraller de fazladır. Bölgede Linyit; ManisaSoma, Aydın, Muğla Yatağan , Kütahya Tavşanlı,Tunçbilek, Seyit Ömer, Değirmisaz ve Denizli çevresinde çıkarılmaktadır. Demir Edremit Kaz dağı çevresinde çıkarılır. Bor Mineralleri Kütahya-Emet Civa İzmir Ödemiş-Karaburun-Çeşme, Uşak Eşme Tuz İzmir-Çamaltı Tuzlası Mermer Afyon, Kütahya, Manisa çevresi Krom Kütahya, Muğla çevresi. Zımparataşı İzmir-Aydın-Muğla çevresi Sanayi Marmara Bölgesinden sonra sanayinin en fazla geliştiği bölgemizdir. Dokuma Denizli, Aydın Nazilli İzmir, Manisa. Petro-kimya İzmir-Aliağa. Deri-Kösele İzmir, Manisa, Uşak Şeker Afyon, Uşak, Kütahya Çini-porselen Kütahya Çimento İzmir, Denizli, Afyon Gübre Kütahya,İzmir Termik santral Muğla Yatağan-Gökova, Manisa-Soma, Kütahya Tunçbilek-Seyitömer Jeotermal enerji santraliDenizli-Sarayköy,aydın germencik Halı-Kilim Manisa Kula,Demirci, Gördes, Kütahya Simav, Muğla-Milas, Denizli-Tavas. Kağıt Afyon-Çay, İzmir Otomotiv İzmir Elektronik eşya İzmir, Manisa, Aydın-Nazilli, Denizli, Mobilya İzmir-Karabağlar Deterjan İzmir, Manisa İlaç İzmir Sigara İzmir, Manisa-Akhisar Açılmayı bekliyor Seramik Kütahya , Manisa Turgutlu-Akhisar Tuğla-Kiremit Manisa Turgutlu-Salihli-Alaşehir-Akhisar, Aydın Turizm Marmara Bölgesinden sonra turizmin en fazla geliştiği bölgemizdir. En fazla gelişen turizm etkinliği deniz turizmidir. Ayrıca tarihi eserler bakımından da zengindir. Meryemana, Bergama, Bodrum, Sart ,Milet ,PamukkaleHieropolis , Çavdarhisar bölgedeki başlıca antik kentlerdir. Pamukkale travertenleri ile önemli turizm kentimizdir. Sağlık turizmi Balçova,Çeşme, Pamukkale, Karahayıt, Eynal ve milli parklar Dilek yarımadası, Spil Dağı diğer turizm kaynaklarıdır. Nüfus ve Yerleşme Marmara Bölgesinden sonra en fazla göç alan bölgemizdir. Göçlerle bölge nüfusu sürekli artmaktadır. Yaz döneminde bölgenin batısında turizm ve tarım işçi göçünden dolayı da mevsimlik nüfus artışı genelde bölgenin batısındaki çöküntü ovaları kenarında toplanmıştır. İç kesimlerde nüfus seyrektir. Sebebi iklimin karasal olması, sanayinin gelişmemesidir. Kıyıda menteşe yöresi yer şekillerinin engebeli olmasından dolayı seyrek nüfuslanmıştır. Bölümleri ASIL EGE KIYI BÖLÜMÜ Çöküntü ovalarının son bulduğu yere kadar devam eder. Önemli yerleşim birimleri; İzmir, Manisa, Denizli, Aydın ve Muğla’dır. Akdeniz iklimi görülür. Verimli tarım alanları geniş alan tarım ürün çeşidi fazladır. Sanayi ve ticaret gelişmiştir. Ticaretin gelişmesinde her yıl İzmir’de düzenlenen uluslar arası fuarın da etkisi vardır. Türkiye’nin en büyük ihracat limanı olan İzmir Limanı bu bölümdedir. İzmir limanının gelişmesinde; hinterlandının geniş olmasıiç kesimlerle bağlantısının iyi olması ve çevresindeki tarım alanlarında ticari tarım ürünlerinin yetişmesi etkili olmuştur. Nüfus yoğunluğu Türkiye ortalamasının üstündedir. ilk demiryolu Aydın-İzmir arasında yapılmıştır. Bugün Muğla hariç bütün illerinden demiryolu geçmektedir. Türkiye’nin tek jeotermal enerji santralı Denizli–Sarayköy’dedir. İlk dokuma fabrikamız Aydın-Nazilli’de açılmıştır. Türkiye ekonomisine daha çok tarım, sanayi ve turizm yönüyle katkı sağlar. İÇBATI ANADOLU BÖLÜMÜ Afyon, Uşak ve Kütahya’yı içine alan bölümdür. * Karasal iklim etkilidir. Tarım ürün çeşidi azdır. Başlıca tarım ürünleri buğday, arpa, ve haşhaştır. * Sanayi gelişmemiştir. * Nüfus seyrektir. * Ekonomimize katkısı daha çok tarım ve hayvancılıktır. TÜRKİYE NİN YERŞEKİLLERİ VE OLUŞUMU Ülkemizin yer şekilleri de dünyadaki diğer yerler gibi İç ve Dış Kuvvetlerle oluşmuştur. İç Kuvvetler Volkanizma Depremler ve Tektonik Hareketlerdir. Bunlar yeryüzünü çok hızlı şekillendirirler ve büyük yer şekilleri oluştururlar. Bu kuvvetlerin sonucunda yer şekilleri yükselir kıvrılır yada kırılır yeni dağlar yada çukur alanlar oluşur Dış Kuvvetler Akarsular Buzullar Rüzgarlar Dalgalar gibi aşındırıcı güçlerdir. Bu güçler yavaş şekillendirme yaparlar. İç kuvvetler yeryüzüne engebe kazandırırken dış kuvvetler onları törpüleyip aşındırarak aşınan malzemeyi çukur alanlara doldururlar. Böylece yeryüzünü düzleştirmeye çalışmaktadırlar. Bu aşındırma ve biriktirmenin son safhası ise dümdüz yeryüzü yani Peneplenler ’dir. İç ve Dış kuvvetlerin faaliyetleri günümüzde hala devam etmektedir. Oluşumu milyonlarca yıl öncesine dayanan ülkemizin oluşumunu jeolojik zaman çizelgesi içerisinde inceleyelim. 4 milyar yıl öncesi Türkiye ’nin arazisinde Tethys Denizi vardı. Daha sonra bu denizin tabanı yükselerek ülkemizin çekirdeğini oluşturmuştur. 1. Zamanda oluşmuş araziler sertleşmiş Masif haldedir. Bu yüzden esnemezler kırılmazlar. Trakya ’da Yıldız Dağl. Ege’de Menteşe İç Anadolu’da Kırşehir ve Doğuda Bitlis masif alanlardır. Bu zamanda gür olan bitki örtüsü kalıntıları bu günkü Taşkömürü yataklarını oluşturmuştur. 360 Milyon yıl önce Bu zamanda yerkabuğu hareketleri Tektonizma fazla olmamış. Ülkemizin su yüzüne çıkan masif alanları dış kuvvetlerce aşındırmalara maruz kalmıştır. 160 Milyon yıl önce Bu zaman da Alp- Himalaya kıvrım kuşağı ile ülkemizin arazisi de yükselmeye uğramış ve Anadolu Yarımadası genel görünümünü almıştır. Bunun sonucunda Toroslar ve Dağ Kuşakları oluşmuştur. Volkanizma ve faylanma etkili olmuş Volkan dağları oluşmuştur. Bu zamandan kalan bitki kalıntıları ise bu günkü Linyit Yataklarının oluşmasını sağlamıştır. Ayrıca Petrol Tuz ve Bor Mineralleri de bu zamanda meydana gelmişlerdir. 2 Milyon yıl öncesinden günümüze Buzul Dönemi ve Buzul sonrası diye iki dönem yaşanmıştır. Ülkemiz son şeklini almıştır. Delta ovaları ve Akarsu sistemi oluşmuş Ege denizi ’nin olduğu Egeit karası çökerek Ege Denizi bunu takiben İst. ve Boğazları oluşmuştur. Bugün bu çökme Marmara Karadeniz ve Akdeniz Havzalarında hala devam etmektedir. Türkiye’nin Yerşekillerinin Genel Özellikleri 1 Ülkemiz yükseltisi fazla olan bir 1132 m. İle Avrupa’nın en yüksek ülkesidir. Asya;1000m. Avrupa;300m. Bu durumun nedeni; • Alp-Himalaya Orojenezi sunucu oluşan genç bir arazi olması • Epirojenik hareketlerle toptan yükselmiş olmasıdır.Ancak yüksek olmasının yanı sıra iç kısımlarında birçok çöküntü ovası Muş ovaları 2 Ülkenin dağlarının Doğu-Batı uzantılı olması Alp-Himalaya kuşağının arasında kaldığı için 3 Kuzey ve Güneyde uzanan sıradağlar Doğuda birleşirler buda Doğunun yükseltisini arttırmıştır 4 Kuzey ve Güneyde kıyıya paralel uzanan dağlar bu kıyıların girintisi çıkıntısı az sade bir özellik göstermesini sağlamıştır. 5 Türkiye’de batıdan doğuya gidildikçe yükselti Türkiye yükseltisi fazla ama yerşekilleri yönüyle çok çeşitlilik gösteren bir ülkedir. Bu da çok çeşitli iklim tiplerinin görülmesine tarımsal ve doğal bitki örtüsü çeşitliliğinin artmasına neden olmuştur . TÜRKİYE’NİN DAĞLAR Türkiye’de dağlar çok geniş bir alan kaplar. Dağ; çevresine göre 500m. Ve daha yüksek kabarıklıklardır. Bazıları tek bulunurken bazıları da sıradağlar göre dağlar ikiye ayrılır. 1-Orojenik Hareketlerle Oluşan Dağlar Orojenez dağ oluşumu demektir. Yan basınçla sıkışan yerkabuğu plakaları kıvrılarak yada kırılarak engebe kazanır ve sıradağlar oluşur. Ülkemizde orojenez iki şekilde görülür. A Kıvrılma ile B Kırılma ile a Kıvrım Dağları Orojenez sonucu esnek tabakalar kıvrılarak yükselir ve sıradağlar oluşturur. Ülkemizdeki dağlar Alp-Himalaya orojenezi sonucu oluşmuştur. Kuzey Anadolu ve Toros Dağları bu şekilde oluşmuştur. sonucu yüksekte kalan kubbemsi kısımlara Antiklinal alçakta kalan çanaksı yapıya ise Senklinal denir. Bu oluşumda da bazen kırılmalar dolayısıyla senklinaller boyunca fay hatları oluşabilir. Ülkemizi b Kırık Dağları Orojenez sonucu sert tabakalar kıvrılmaz kırılır. Böylece yükselen kısımlar Horst sıradağları oluştururken Alçalan kısımlar Çöküntü ovalarını Graben oluştururlar. Horst ve Grabenler arasında ise kırıklar Fay Hatları bulunur. Bu yüzden buralar hem deprem alanlarıdır hem de kaplıca kaynaklarının sık görüldüğü yerlerdir. Ege bölgesinde kıyıya dik uzanan dağlar bu şekilde oluşmuşlardır. 2- Volkanizma ile Oluşan Dağlar Yerin derinliklerindeki mağmanın yerkabuğunun zayıf ve çatlak kısımlarından yer üstüne çıkmasıyla oluşan genelde tek dağlardan ibaret olan dağlardır. Not Volkanik sahalar mineralce zengindir. O yüzden tarım arazileri de çok verimlidir. Ayrıca maden bakımından da zengin alanlardır. Türkiyedeki volkanik dağlar; Marmara Bölgesi Uludağ Anadolu Bölgesi Karacadağ Karadeniz Bölgesi Köroğlu Dağları Akdeniz Bölgesi Hassa Bölgesi HatayEge Bölgesi Kula Tepeleri En genç Doğu Anadolu Bölgesi Ağrı Tendürek Nemrut Süphan Dağları İç Anadolu Bölgesi Erciyes Melendiz Hasandağ Karadağ Karacadağ. TÜRKİYEDEKİ DAĞLARIN DAĞILIŞI Kuzey Anadolu Dağları Alp-Himalaya sisteminin kuzey kanadını oluşturur. Kocaeli Yarımadasından Gürcistan’a kadar uzanır. Bu uzanış boyunca dağlar Batı Karadeniz’de yükselir Orta Karadeniz’de 1000m. lere alçalır ise tekrar yükselerek 3000 m. nin üstüne çıkar. Dağları kıyıya paralel uzanırlar. Bu yüzden bol yağış alan kıyı kesimde fındık çay gibi mono kültür ürünler yetiştirilir. Ayrıca ormanlarında sık olmasını sağlar. Güney Anadolu Dağları Alp sisteminin güney koludur. Toros Dağları da denir. Girit ve Rodos Adalarından başlar İran’a kadar uzanır. Bu dağlar özellikle Taşeli Yarımadası karstik arazilerden oluşmuştur. Bir sürü karstik şekle rastlanır. Batı Anadolu Dağları Kırıklı yapıda olduklarından horstlar şeklinde oluşmuşlardır. Aralarında ise Grabenler yani çöküntü ovaları uzanır. Denize dik uzandıkları için; • İç kısımlara ulaşımı zorlaştırmazlar. • Kıyıların çok girintili çıkıntılı olmasını sağlamıştır. • İklimin iç kısımlara kadar girebilmesini sağlamış. Bu da tarımı olumlu etkilemiştir. Dağların Ekonomiye EtkileriOlumlu Etkileri • Kıyı kesimleri iç bölgelerden ayırarak kıyıların yağışlı iç kısımları karasal olmasını sağlamış Bu durum mevsim çeşitliliğine neden olmuştur. Bu durumda tarımsal ürün çeşitliliğine imkan sağlar. • gür ormanlar oluşmuştur. • Dağlar akarsuların su deposudur. • Yaban hayatının yaşama alanlarıdır. • Yer altı kaynaklarının temel depo alanlarıdır. • AvcılıkDağ Sporları ve Kış Turizmine imkan sağlarlar. • Yaylacılık faaliyetleri ile hayvancılığı Etkileri • Ulaşımı zorlaştırır. Yol yapım maliyetlerini arttırır. • Heyelanların fazla olduğu yerlerde can ve mal kayıplarına neden olurlar. • Tarım ve Yerleşme alanlarının sınırlanmasına neden olur TÜRKİYE NİN PLATOLARI Plato Fiziki coğrafya terimidir. Yer şeklini ifade eder. Çevresine göre alçakta kalmış akarsularca parçalanmış dalgalı ve eğimli geniş düzlüklerdir. Yayla Beşeri ve Ekonomik coğrafya terimidir. Belli bir şekli olmayan geçici bir yerleşim ve ekonomik etkinlik alanıdır. Hayvancılığa yönelik yapılırken Karadeniz ve Akdeniz yaylacılığı genellikle Sayfiye Dinlenme amaçlıdır. Ülkemizde platolar çok geniş alanlar kaplar çünkü epirojenez ile yükselen ülkemiz daha sonra akarsularca aşındırılarak platoların yayılış alanı haline gelmiştir. Platoların yükseltisi de Batıdan Doğuya doğru artar. Ülkemizdeki Plato Çeşitleri Aşındırma Platoları Daha önceden aşınımını tamamlamış ve düzleşmiş platoların tekrar yükselmesi ve akarsularca parçalanması ile oluşmuşlardır. KOCAELİ PLATOSU Tabaka Düzlüğü Platoları Kalın ve sert arazilerin çevresinin aşınmasıyla yüksekte kalması sonucu oluşan geniş dalgalı düzlüklerdir. İç Anadolu’da CİHANBEYLİ OBRUK Lav Platoları Volkanizma sonucu yeryüzüne yayılan yüksek lav yığınlarının akarsularca parçalanmasıyla oluşurlar. ERZURUM-KARS NEVŞEHİR-ÜRGÜP ÇEVRESİ PLATOLARI gibi. Karstik Platolar Kalkerli Kireçtaşı araziler üzerinde oluşurlar. Akdeniz çevresinde görülür. TAŞELİ PLATOSU gibi. TÜRKİYEDEKİ PLATOLARIN DAĞILIŞI İç Anadolu Cihanbeyli Obruk Haymana Uzunyayla ve Bozok Platoları. Marmara Bölgesi Çatalca-Kocaeli Platoları Anadolu Bölgesi Şanlıurfa Gaziantep Mardin Eşiği Akdeniz Bölgesi Taşeli Platosu Ege Bölgesi Yazılıkaya ve İç Batı Anadolu Platoları Doğu Anadolu Bölgesi Erzurum-Kars Ardahan Platoları Platoların Ekonomiye Etkileri • Yüksek platolar yaz aylarında hayvancılığa dayalı yaylacılık alanları olarak kullanılırlar. • Alçak platolar ise tarım alanlarıdır. Ancak kuru tarım yapılabilir. Az su isteyen Buğday Şekerpancarı Arpa ekimi yapılır. • Yüksek platolarda yerleşme seyrektir. Ülkemizin en tenha yerlerinden biri de Taşeli Platosu’dur. TÜRKİYE NİN OVALARI Çevresine göre alçakta kalmış çoğu akarsuların biriktirmesiyle alüvyon dolgu alanı haline gelmiş geniş düzlüklerdir. Çevrelerine göre alçakta olmalarına karşın denizden yükseklikleri farklıdır. Yüksekova 2000m. Adapazarı Ovası 17m. gibi Oluşumlarına Göre Ovalar Tektonik Ovalar Çöküntü ovaları da denir. Yerkabuğu hareketleri sonucu yükseltiler arasında çukurda kalan yada çöken sahaların zamanla alüvyonlarla dolmasıyla oluşmuşlardır. ERZURUM ERZİNCANB. VE K. MENDERS OVALARI Delta Ovaları Akarsuların taşıdığı malzemeyi denize döküldükleri sığ kıyılarda biriktirmesiyle oluşan kabaca üçgen şekilli ovalardır. BAFRA ÇARŞAMBA OVALARI Gölyeri Ovaları 3. Zamanda çok geniş alan kaplayan göllerin sularının çekilmesiyle ortaya çıkan geniş düzlüklerdir. TUZ GÖLÜ AKŞEHİR GÖLÜ EBER GÖLÜ Karstik Ovalar Karstik arazilerde dolin ve uvalaların birleşip genişlemesiyle oluşmuş ovalardır. Akdeniz Bölgesinde örnekleri görülür. MUĞLA ELMALI KESTEL OVALARI Dağ Eteği Ovaları Dağların eteğinde dağdan inen akarsuların biriktirdiği alüvyonlarla oluşmuş az eğimli düzlüklerdir. BURSA OVASI NUR DAĞL. ETEKLERİ İSKENDERUN Bulundukları yere göre Ovalar A İç Ovalar gibi dağların arasındaki tektonik çukurlarda oluşmuş ovalardır. Erzurum Muş Erzincan İç Anadoludaki gibi platolar arasına gömülmüş ovalardır. Konya Aksaray ovaları gibi. Tektonik kökenli oldukları için fay hatları üzerindedirler ve deprem alanlarıdır. Dolayısıyla fay kaynakları ve kaplıcalar sıkça görülür. Bazı iç ovalar plato-ova arası bir geçiş şekline benzerler böyle şekillere HAVZA denir. Ergene havzası Diyarbakır Malatya Havzası gibi. Akdenizdeki bazı iç ovalarda karstik ova şeklindedir. Bölgelere Göre Önemli İç Ovalar; İç Anadolu Konya Kayseri Ankara Ovaları Marmara Bölgesi Ergene Bursa Adapazarı Balıkesir Ovaları Anadolu Bölgesi Diyarbakır Antep Ovaları Akdeniz Bölgesi Burdur Amik Isparta Elmalı Kestel Karstik Ege Bölgesi Bergama Torbalı Ödemiş Salihli Manisa Afyon Ovaları Doğu Anadolu Bölgesi Erzurum Malatya Muş Iğdır Ovaları B Kıyı Ovaları Akarsuların kıyılarda oluşturduğu delta ovaları ve diğer kıyı şeridi düzlüklerdir. Başlıca Delta Ovaları; ÇARŞAMBA Yeşilırmak BAFRA Kızılırmak SAKARYA Sakarya SİLİFKE Göksu Irmağı ÇUKUROVA Seyhan Ceyhan DİKİLİ Bakırçay B. Ve K. MENDERES OVALARI Kıyı Şeridi Ovaları; Dalaman Köyceğiz Manavgat Finike .... Ovaların Ekonomiye Etkileri • Tarımsal etkinlik sahalarıdır. • Hayvancılığa Katkısı vardır. • Ulaşıma elverişlidir. • Yerleşmeye uygun alanlardır. • Su kaynakları bakımından zengindirler. Araaayen kuyu göl Ovaların Sorunları • Sanayi kuruluşlarıyla dolmaktadırlar. • Tuğla Kiremit yapımı için toprak ihtiyacı ovalardan karşılanmakta buda toprak kaybına yol açmaktadır. • Taban suyu yüksek yerler bataklığa dönüşmektedir. Türkiye'de Dalga ve Akıntıların Oluşturduğu Şekiller Dalga ve Akıntılar aşındırma ve biriktirme yoluyla şekillendirmeler yaparlar. Akıntılar ülkemiz kıyılarında pek etkili olmayıp daha ziyade dalgalar şekillendirme yaparlar. Falez Yalıyar Dalgaların kıyıya inen dik yamaçları dövmesiyle oluşan dik yamaçlı yada altı oyulmuş kıyılardır. Ülkemizde en çok Karadeniz kıyılarında Ordu-Sinop kıyılarında Akdeniz’de Teke ve Taşeli Ege bölgesindeki dik yamaçlı kıyılarda yer yer falezlere rastlanır. Kumsal Plaj Dalgaların kıyıdan kopardığı malzemeler zamanla aşındırılarak ufalanır ve genişliği 50m. Civarlarında olan kum yığınlarını şeritler halinde kıyıya biriktirir. Bu oluşum falezli dik kıyılar dışındaki alçak yamaçlı sığ kıyılarda oluşur. Orta ve Batı karadenizde Antalya-Mersin kıyı hattında ve Ege kıyılarında grabenlerin uzandığı kıyı bölümlerinde birçok plajlar oluşmuştur. Bu oluşum alanları deniz turizmi açısından önemli alanlardır. Kıyı Oku Kordonu Dalga ve akıntıların ufaladığı malzemeyi sığ olan koyların ağızlarında biriktirmesiyle denize doğru ilerleyen çıkıntılardır. Lagün Deniz Kulağı Koy ağzında gelişen kıyı oklarının koyun ağzını kapatıp denizden ayırması ve koyu bir göl haline getirmesiyle oluşur. B. ve K. Çekmece Durusu Ölüdeniz bu şekilde oluşmuş göllerdir. Tombolo Kıyı yakınlarındaki bir adanın kıyı okunun gelişmesiyle anakaraya bağlanması sonucu oluşurlar. Böylece ada bir yarımadaya dönüşür. Karadeniz’de Sinop ve Marmara Denizi’ndeki Kapıdağ Yarımadaları birer Tombolodur. TÜRKİYE’NİN AKARSULARIGenel Özellikler; • Akarsularımızın boyları kısadır. Türkiye’nin bir yarımada olması ve dağların uzanış biçiminden dolayı • Akış hızları debileri fazladır. Dağların fazla olmasından dolayı • Rejimleri Mevsimlere göre akımı düzensizdir. Karadeniz bölgesi akarsuları hariç • Ulaşım için elverişli değildirler. h-Hızlı aktıkları ve düzensiz rejimli oldukları için • Enerji üretimi için elverişlidirler. Başlıca Akarsularımız; Karadeniz’e Dökülenler Sakarya Kızılırmak Yeşilırmak Çoruh Marmara’ya Dökülenler Susurluk Ege’ye Dökülenler Meriç Bakırçay Gediz Küçük ve Büyük Menderes Akdeniz’e Dökülenler Aksu Göksu Seyhan Ceyhan Asi Dışarıya Dökülenler Fırat Dicle à Basra Körfezi Kura Aras à Hazar Denizi Çoruh Gürcistan à Karadeniz Dışarıdan Gelenler AsiSuriye à Akdeniz Meriç Bulgaristan à Ege Akarsu Havzalarımız; Akarsularımızın çoğunun havzası açıktır. Sularını denize ulaştıramayan Kapalı Havzalarımızda vardır. Bunlar; Konya Ovası Tuz Gölü Van Gölü Akşehir-Eber gölleri ve Göller Rejimleri Akarsu rejimi akarsuyun yıl içinde gösterdiği akım grafiği ve akarsuyun beslenme şeklini ifade eder. Her mevsim birbirine yakın akım gösteren akarsuların rejimi DÜZENLİ REJİM Kurak dönemlerdi olan ve suları azalan yada kuruyan akarsuların rejimine DÜZENSİZ REJİMLİ akarsular denir. Akarsular Yağmur Kaynak Kar ve Buzul sularıyla bazıları da Göl sularıyla beslenirler. Akarsu bunlardan biriyle besleniyorsa SADE REJİMLİ birkaçı ile besleniyorsa KARMA REJİMLİ akarsu denir. a Yağmur Sularıyla Beslenenler Genellikler yazın kururlar. Yağmurun fazla olduğu aylarda canlanırlar. • Ege Akdeniz ve İç Anadolu akarsuları. b Kar ve Buzul Sularıyla Beslenenler Yüksek Dağlardan beslenirler. Karların eridiği yaz aylarında canlanırlar. • bir Kısmı akarsuları c Kaynak Suları ile Beslenenler Genelde küçük akarsulardır. Akdeniz bölgesindeki Karstik sahalarda görülür. • Manavgat Çayı d Gölden Çıkan Akarsular Bazı göllerin yaışlı dönemlerde taşan fazla sularını boşaltırlar. Gideğen-Gölayağı denir • Beyşehir Gölü à Çarşamba Suyu à Konya Ovası Eğirdir Gölü à Kovada Çayı à Kovada Gölü e Karma Rejimli Akarsular Uzun boylu akarsulardır çok çeşitli beslenme kaynakları vardır. • Fırat Dicle Kızılırmak gibi. TÜRKİYEDE İKLİM ELEMANLARI 1-SICAKLIK En önemli iklim elemanıdır. Ekonomik faaliyetlere yerleşme tiplerine gibi birçok alana etki eder. Türkiye’de yıllık ortalama sıcaklık dağılışına baktığımızda ; - En sıcak Yerler YAZ à Nedeni;nem farklılığı KIŞ à AKDENİZ’dir. - En Soğuk Yerler YAZ-KIŞ ErzurumKarsAğrı - En fazla Sıcaklık Farkı 30°C - En Az ise 15°c Ortalama Sıcaklık Dağılışı - Kıyılar iç kesimlere göre daha sıcaktır. Kıyılarda sıcaklığın dağılışı enleme göre güneyden kuzeye doğru azalır paralellik gösterir. - İç kesimlerde ise sıcaklık yükseltiye göre batıdan doğuya doru azalır paralellik gösterir. Kış Sıcaklık Dağılışı Kışın iç ve doğu kesimler kuzeyden gelen hava kütlelerinin etkisiyle çok soğur. Akdeniz bölgesi ise enlem faktörü sayesinde daha sıcaktır. Kuzey kıyılara gidildikçe bu sıcaklık azalır ama föhn rüzgarlarının etkisi ve Gürcistan’daki Kafkas dağlarının Sibirya’dan gelen soğuk havayı engellemesiyle kış sıcaklığı Marmara’dan daha yüksektir. Yaz Sıcaklık Dağılışı Yazın Güneydoğu Anadolu enlemin etkisinin yanı sıra Afrika’dan gelen çöl rüzgarlarıyla kavrulur. Yüksekliğin etkisiyle Kuzeydoğu Anadolu yazın en serin yerdir. Kıyı kesimlerde de yazın nemlilik sayesinde aşırı sıcaklar olmaz. Türkiye’de Don Olayları ve Önemi Don olayları da kıyıdan iç kesimlere ve batıdan doğuya gidildikçe artar. Bu olayı tarım yerleşme ve ulaşım gibi etkinlikleri çok etkiler. Özellikle mevsim normali dışındaki donlar ve dona alışkın olmayan Akdeniz bölgesi tarım ürünleri büyük zarar görür. Yollarda kazalara ve trenlerin raydan çıkmasına neden olur. Kışın görülen donlar bahar aylarındaki kadar zararlı olmaz. Çünkü karla kaplı tarım alanları dondan korunmuş olur. 2-BASINÇ VE RÜZGARLAR Sıcaklıktan sonra iklimi etkileyen en önemli elemandır. Çünkü basınç rüzgarları oluşturur rüzgarlarda yağışın oluşmasına ve dağılmasına katkıda bulunur. Ayrıca estikleri yerlerin özelliklerini değişik bölgelere taşırlar. Sıcak Soğuk Nemli Sıcaklıktan etkilenen basıncın ülkemizde mevsimlere göre dağılış durumu şekildeki gibi ve Denizlerin farklı ısınması sonucu ülkemizde iç kesimlerle kıyı kesimler arasında oluşan rüzgarlar çevredeki daha büyük basınç merkezlerinin etkisi artınca kendi etkileri kaybolur. Bu büyük basınç merkezleri ise SibiryaYB Basra AB İzlanda AB. Ve Asor YB.’dır. Bu basınç merkezleri dışında daha küçük sıcaklık farklarından oluşan daha küçük basınç alanları ve rüzgarlarda ülkemizin heryerinde görülür. Bu rüzgarlar çok zayıf eserler ve herhangi bir yağışa neden olamazlar. Bunlara Meltem Rüzgarları denir. Meltemler günlük sıcaklık farklarından doğan basınç farkları sonucu oluşurlar. NEM VE YAĞIŞLAR Atmosferdeki su buharına nem denir. Higrometre ile ölçülür. Gram gr olarak ifade edilir. Havadaki nem en çok buharlaşma ile ve kısmen de bitkilerdeki terleme ile kazanılır. Atmosferdeki nem 3 şekilde ifade edilir; 1-Mutlak Nem 1m³ havadaki nem miktarıdır. Sıcaklığın ve buharlaşmanın fazla olduğu ekvator kuşağında çok kutuplarda ve dağ zirvelerinde azdır. 2-Maksimum Nem 1m³ havanın belli bir sıcaklıkta taşıyabileceği en fazla nem miktarına denir. Sıcaklık arttıkça max. Nem de artar. 3-Bağıl Nisbi Nem Mutlak nemin max. Neme oranıdır. Kısacası havanın neminin % olarak ifadesidir. Yoğunlaşma Su buharının soğumaya uğrayıp tekrar sıvı yada katı hale gelmesine yoğunlaşma denir. Bunu için havadaki nem doyma noktasına ulaşmalı yani bağıl nem %100 doyma noktasını aşan nem yoğunlaşır ve yağış oluşur. Not Yoğunlaşma için ilk şart SOĞUMA ’dır. Bunun için bir hava kütlesi; Soğuk bir hava kütlesiyle karşılaşırsa Soğuk bir bölgeden geçerse Yükselmeye uğrarsa sıcaklık azalır doyma noktasına ulaşır ve YAĞIŞ OLUŞUR. Yoğunlaşma Ürünleri Bulut Havadaki soğuma sonucu küçük su taneciklerinin bir araya gelmesiyle oluşan kümelerdir. Sis Yeryüzüne yakın yerde oluşan bulutlardır. Nemli havanın soğuk zeminle teması sonucu oluşur. Cephe alanlarında da yağışın yanında siste oluşur. Yağış ve Türleri Yağış Atmosferdeki nemin yoğunlaşma ile sıvı yada katı hale gelip yeryüzüne düşmesidir. Plüviyometre ile ölçülür. Yağışın yıl içindeki dağılımına YAĞIŞ REJİMİ oluşma biçimleri Yağışlar oluşumlarına göre 3’e ayrılır. 1-Yamaç Yağışları Orografik Nemli hava kütlelerinin karşılaştığı dağ yamaçları boyunca yükselip soğumaya uğramasıyla Asya’da karalarının Batı kıyılarında Ülkemize Karadeniz Yıldız ve GB. Torosların denize bakan yamaçlarında bolca görülür. 2- Konveksiyonel Yağışlar Yükselim Güneşli ve Rüzgarsız kara alanlarında ısınan havanın yükselip soğumasıyla oluşan yağışlardır. Dünyada en çok Ekvatoral Bölgede ülkemizde ise İç Anadolu’da rastlanır Kırkikindi Yağışları. 3- Cephesel Yağışlar Frontal Sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaşma alanlarında oluşan yağışlardır. Dünyada en çok 60° enlemlerinde görülür. Ülkemizde ise kış yağışları hep cephesel kökenlidir. Türkiye’de Yağış Çeşitleri ve Önemi YAĞMUR İkiye ayrılır. Küçük taneli ve yavaş yağana ÇİSELİ iri taneli ve hızlı yağana SAĞANAK yağış denir. Çiseli yağmur daha zararsızdır. Ancak sağanak yağışlarla toprak fazla yağışı hemen ememez ve sellere dolayısıyla erozyona neden olur. Tarımsal alanların hidroelektrik santrallerinin su ihtiyacı kurak bölgelerin içme ve sulama suyu meraların yeşerebilmesi hayvancılık açısından yağmurların etkisiyle olur. Buda insan hayatı için çok Kar aşırı yağmadıkça tarımsal ürünlere zarar vermez hatta onları dondan korur. Yavaş yavaş eriyerek erozyona sebep olmaz toprağın su ihtiyacını karşılar yeraltı sularını besler. Ancak aşırı olanı ulaşımı etkiler. Karın yerde kalma süresi B ’dan D ’ya doğru Zararlı etkileri fazla olan bir yağış çeşididir. Yere düşünce çabuk erir ve sellere yol açar tarım ürünlerine ve hatta eşyalara zarar verir. Bol Yağışlı Yerler +1000 mm Kurak Yerler -500 mm Orta Toroslar -D. Ve İç Anadolu’daki yüksek yerler -Iğdır ovası -Konya Ovası -Tuz Gölü Çevresi güneyi çukur ovalar. SİS Kara Kıyı Yamaçorografik ve cephe sisleri gibi çeşitleri vardır. Görüş mesafesi 1 km’den az olduğunda meteorolojik anlamda o gün sisli gün sayılır. En fazla sisli gün sayısı İç Anadolu’dadır. Akdeniz kıyı kesiminde ise sis neredeyse hiç görülmez. Ulaşımı olumsuz Yağışın Dağılışı Türkiye’de genel olarak kıyı kesimler ve yüksek dağ yamaçları bol yağışlı denize kapalı iç kesimler ve çukur yerler az göre; TÜRKİYEDEKİ BİTKİ TOPLULUKLARI Relikt Kalıntı Bitki buzul devrinde yaşayabilen iklimlerin ısınmasıyla günümüzde dağların yüksek kesimlerindeki soğuk alanlarda yaşamını sürdüren eski devre ait bitkilerdir. Endemik Bitki Ancak sıcak iklimlerde yetişen ama ülkemizde Torosların güneye bakan sıcak yamaçlarında yetişme ortamı bulabilen bitkiler. Geniş Yapraklılar KayınKestaneMeşe DişbudakIhlamur Kavak İğne Yapraklılar Ladin Köknar Sarıçam Karaçam Kızılçam A – ORMANLAR Ormanları Türkiye ormanlarının %25’idir. Nem ve Yağış fazla olduğundan çeşitlilik fazla ve bitki örtüsü gürdür. Bu ormanlar; • Doğudan Batıya • Alçaktan Yükseğe • Kuzeyden Güneye doğru yükselti ve yağışın değişmesine paralel olarak farklılaşır. Anadolu Ormanları Çanakkale Boğazı ile Ege Kıyılarını kapsar. Kuzeyde Karadeniz ormanlarındaki benzerlik güneye doğru Akdeniz ormanlarına dönüşür. 2. Akdeniz Ormanları Karedeniz ormanlarından farkı kuraklığa dayanıklı olmalarıdır. Kıyıda 1000 kadar çıkan Maki kuşağının sona erdiği yerde başlayan orman kuşağı Toros Dağları boyunca uzanır. Sadece kuraklığa dayanabilen iğne yapraklı orman kuşağı yer alır. Bu ormanlar Karadeniz ormanları kadar gür değildir. 4. Doğu ve İç Anadolu Ormanları İç kesimlerde sık olmamakla birlikte dağların yağış alan yüksek yerlerinde bulunurlar. Daha alçak yerlerde ise insanların tahribi sonucu yok edilmiş orman artıkları olan tek tük ağaçlar vardır. Antropojen Bozkır B – MAKİ Akdeniz iklimi etkisindeki kıyı bölgelerimizde insanların tahrip ettiği orman kuşağının yerinde oluşan bitki topluluğudur. Makiler çalı yada ağaççık olarak tanımlanır. Yüzlerce çeşidi vardır. Tesbih Sandal Zakkum Delice Zeytin Kocayemiş Keçiboynuzu bazılarıdır. Makiler tüm kıyılarımızda görülür. Ancak Güney kıyılarımızdan Kuzeye doğru yükselti basamakları ve çeşitleri değişir. enlemin etkisi Akdeniz’de 800-1000m lere Ege’de 500-600m lere Marmara’da ise 300m’ye kadar yetişebilirler. Karadeniz’de ise Yalancı Maki dediğimiz Garigler yer alır. C – BOZKIR İklim şartlarının ağaç yetişmesine uygun olmadığı yarı kurak yerlerdeki otsu dikensi küçük çalı topluluklarıdır. İlkbahar aylarında yemyeşil olan bu ot toplulukları yaz kuraklığı ile sapsarı kurak ve çorak çalı topluluğuna dönüşür. İç bölgelerimizdeki alçak çukur alanlarda yayılan bozkırlar yağışın arttığı dağ yamaçlarında yerlerini iğne yapraklı ormanlara bırakır. İç Anadolu’da bir çok yerde bu ormana geçiş kuşağı birden olmaz çünkü insanların tahribi sonucu eskiden orman olan alanlar tek tük ağaçlardan ibaret olan Antropojen Bozkırlara dönüşmüştür. Doğu Anadolu’da yüksek platolardaki bozkırlar kurak bir yaz yaşamadıkları için yazın yemyeşil kalırlar. Bu yüzden buralarda büyükbaş mera hayvancılığı yaygındır. D – DAĞ ÇAYIRLARI Alpin Çayırları Ormanların yetişemeyeceği kadar soğuk ve az nemli yükseltilerde görülen yazın yeşeren kışın kar altında kalan soğuğa dayanıklı ot topluluklarıdır. Deniz ve rüzgarın tadını aynı anda çıkarmayı sevenlerin tutkuyla yaptığı kitesurf, bir board ve bir paraşüt ile denizin üzerinde dilediği gibi hareket etmenin tadını çıkarmak isteyenler tarafından rağbet görüyor. Masmavi sularda özgürce hareket edebilme yetisine sahip olduğunuz kitesurf, Ege ve Akdeniz sahillerinde süzülen paraşütlerin yaptığı görsel şovlarla şenleniyor. Kitesurf son zamanlarda bu sporu yapmak isteyenler tarafından da ilgi odağı olmuş durumda. Adrenalin sevenlerin tercih ettiği bu spor deniz üzerinde yaşayacağınız birkaç saatlik adrenalin ile size bambaşka bir deneyimin kapılarını aralıyor. Peki, bu kadar revaçta olan kitasurf hakkında bilmeniz gerekenlere gelin birlikte göz Nedir?Konsantrasyonun oldukça önemli olduğu kitesurf, tüm bedeninizin hareket etmesini ve rüzgara karşı denge kurmanızı sağlayan bir spordur. ''Kitesurf ne demek?'' sorusunu biraz ayrıntılı anlatmak gerekirse bir board ve uçurtma kullanarak su üzerinde rüzgarla dans etmektir diyebiliriz. Siz sahilde otururken denizde bir board üzerinde adeta süzülen insanların yaptığı bu aktivitenin tarihi 1800'lü yıllara kadar dayanıyor. 1999 yıllarında ülkemizde tanınan ve o zamanlardan beri birçok kişinin severek yaptığı kitesurf, son yıllarda sesini çok daha fazla duyurmaya başladı. Bir board üzerinde kontrol yeleğine ve paraşütle aranızda olan bir ipe bağlı olarak hareket ettiğiniz kitesurf, rüzgarı dizginlereyek hareket etmenizi sağlıyor. Bir denge sporu olan kitesurf, kişinin kendini geliştirmesine bağlı olarak farklı stillerde yapılabiliyor. Şimdiye kadar wake style, free style, jumping, crusing ve wave riding gibi çeşitli stilleri bulunan kitesurf çocuktan yetişkine kadar herkesin kolaylıkla öğrenebileceği bir spor dalı. Dengede durmak kadar zihin ve vücut kontrolünüzü sağlamanızı da geliştiren kitesurf amatörlükten profesyonelliğe uzanan yolculukta kendi stilinizi bulmanızda sizi Malzemeleri Nelerdir?Eğlence ve adrenalin tutkunlarının tercihlerinden biri olan kitesurf belki de bu yaz öğreneceğiniz ve bir daha vazgeçemeyeceğiniz hobiniz olabilir. Popülerliği her geçen gün artan bu sporun bazen deniz üzerinde bazen de havada süzülerek ilerlemenize olanak sağlaması kendinizi daha özgür hissetmenizi sağlıyor. Kitesurf yapmak isteyenlerin merak ettikleri bir diğer konu da kitesurf ekipmanları oluyor. Kendi içinde de kullanım amacına, amatörlük ve profesyonelliğe göre çeşitlenen bu malzemeler her yönüyle denizde rüzgarla dans etmenize aracı oluyor. Meraklılarının her geçen gün arttığı ve sahillerde boy gösteren sporcuların kullandığı kitesurf ekipmanları için bir liste oluşturmamız gerekirse;Kite Uçurtma Kitesurf yapmak için en temel malzemelerden biri olan kite yani diğer adı ile uçurtma rüzgarı dizginlemenizde ve su üzerinde hareket etmenizde yardımcı oluyor. Kite'lar rüzgarın şiddetine göre kullanılmak üzere kendi aralarında da çeşitlere Tahta Surf yaptığınız sırada üzerinde dengede durmanızı sağlayan en önemli malzemelerden biridir. Kendi arasında amatörlük ve profesyonellik derecesine göre çeşitlenen boardlar bulunuyor. Eğer bu sporda henüz acemiyseniz üzerinde rahat hareket edebileceğiniz geniş çaplı ve çift yönlü boardları tercih Trapez Bele takılan bu malzeme; kite, ip ve vücudunuz arasındaki dengeyi kurarak güç dengesini sağlamanıza yardımcı oluyor. Böylece vücut hareketinizle board ve kite hareketlerini kontrol ederek senkronizasyonu da sağlayabiliyorsunuz. Pompa Kitesurf yaparken uçurtmanızın istediğiniz performansta uçmasını sağlamak için doğru basınçta şişirmiş olmanız gerekiyor. Pompa da bu konudaki en büyük yardımcınız oluyor. Pompa üzerinde bulunan basınç göstergesi uçurtmanızı doğru basınçta şişirmenizi sağlıyor. Bar Kontrol Çubuğu Araba üzerinde nasıl direksiyon hakimiyeti sağlamanız gerekiyorsa kitesurf yaparken de bu hakimiyeti sağlamaya ihtiyacınız olacak. Bunun için de tüm kontrolü sağlayan bar sayesinde uçurtmanın kontrolü sizin elinizde. Kitesurf yaparken bar üzerinde yer alan renkler de önemli detaylardan biri oluyor. Burada yer alan renklere göre el tutuşu sağlamak dengenizi kontrol etmenize yardımcı Güvenlik Kordonu Bar ve uçurtma arasındaki bağlantıyı kurmasının yanı sıra uçurtma kontrolünün sağlanmasında da gerekli olan en önemli malzemelerden biridir. İpler de kendi aralarında çeşitlere ayrılıyor. Buradaki en önemli unsur; boy, kilo ve vücut gücünüze uygun ip kullanarak board üzerinde denge sağlamanız Genellikle kitesurfu yaşam tarzı haline getirenlerin kullandığı wetsurf, bu sporu yapacak olan amatör ya da profesyonel herkese tavsiyemizdir. Su ve güneş ışınlarına karşı sizi koruma konusunda oldukça önemli olan bu kıyafetler özel olarak üretiliyor. Wetsuitler aynı zamanda çeşitli renk ve desenleriyle siz board üzerindeyken havalı bir görünüme kavuşmanızı da sağlıyor. Kitesurf Nasıl Yapılır?Kitesurf sporunun ülkemizde de bu kadar çok popüler olmasının en büyük sebeplerinden biri deniz ve rüzgar uyumunun sağlanabildiği en iyi destinasyonlardan birinde konumlanmış olması. Çünkü kitesurf yapılabilmesi için ihtiyaç duyulan en önemli şey 12-20 knot arasında sabit bir şekilde esen rüzgar. Aksi halde rüzgarın dengesiz olduğu ya da hiç olmadığı bir yerde kitesurf sporundan söz edilemez. Coğrafi koşulların uyumunun ardından ''kitesurf yapmak kolay mı zor mu?'' sorusunun cevabını vermek gerekirse; gerekli güvenlik önlemleri alındığı ve yeterli saatte eğitim alındığı takdirde her yaştan insan bu sporu kolaylıkla yapabilir. Peki, ''kitesurf nasıl yapılır?'' Bu sporu yapmak için öncelikle daha önce hazırlıkları tamamlanan kitesurf için olmazsa olmaz malzemeler kişiye monte edilir ve ardından kitesurf yapacak olan kişi su üzerinde rüzgarın yönüne doğru yavaşça ilerlemeye başlar. Basınç ile havalanan ve olması gereken seviyeye gelen uçurtma rüzgarın yönü ve şiddetine bağlı olarak hızlanır. Kişi de aldığı eğitimdeki bilgiler ile elindeki barın hakimiyetini sağlayarak rüzgar yönünü kendisine göre tayin eder. Ve dengeyi sağlamaya alıştıkça denizde rüzgarla birlikte süzülmeye başlar. Buradaki en önemli kural eğitimlerde de değinildiği gibi rahat olmak ve rüzgarı hissetmek ve aceleci olmamaktır. Sonrasında zaten alıştıkça bu sporun keyfini çıkarmaya ve gittikçe profesyonelleşmeye başlayacağınıza emin olabilirsiniz. Tüm bunlarla birlikte Türkiye'nin en çok kitesurf yapılan destinasyonlarından biri olan Akyaka'da hem kitesurf Akyaka hem de eğitimleri hakkında bilgi alabileceğiniz Akyaka'da Rüzgarın Hikayesi yazımızı da Gereken Kitesurf TerimleriEğlencenin doruklarına ulaşabileceğiniz ve denizde adeta süzüleceğiniz kitesurf'un kendine ait bir de konuşma dili bulunuyor. Öğrenmesi kolay olan bu sporla ilgili eğitim aldığınızda ve sonrasında çokça kullanacağınız bazı kitesurf terimlerine değinmek gerekirse;Kite Uçurtma anlamına gelen ve kitesurf'ün temel yapı taşlarından Kitesurf yapmak için uygun hava koşullarının oluşması durumuna denir. Freestyle Kitesurf yapıldığı sırada uçurtmanın havalnaması ile birlikte yapılan akrobasi hareketlerinin adına verilen isimdir. Profesyonellerin kullandığı bir terimdir. Speed Racing Rüzgarın şiddeti ile birlikte hızlanmaya ve bununla birlikte yapıla kitesurf yarışlarına denir. Diğer bir adı da hız yarışıdır. Wave Riding Kitesurf sporunun dalgalarla birlikte yapılmasına da wave racing denir. Diğer bir adı da dalga sürmedir. Jump Kitesurf esnasında dalgalarla birlikte zıplamaya verilen Kitesurf Yapılacak YerlerHem denizi hem de rüzgar şiddetinin uyguluğu nedeniyle Türkiye, kitesurf sporunun yapılması için oldukça uygun bir lokasyonda yer alıyor. Uzun yıllardır ülkemizde bu spor yapılıyor olsa da yeni deneyimlere açık olan kişiler tarafından son yıllarda da oldukça popüler hale geldi. Akdeniz'den Ege'ye hatta Marmara'nın belli bölgelerine kadar birçok alanda yapılabilen bu spor dalı özellikle yaz aylarında ve tatil beldelerinde tercih ediliyor. Kitesurf yapılacak yerler hakkında bilgi verecek olursak;AkyakaBilen bilir Akyaka'nın bir anda başlayan rüzgarına karşı durmak imkansızdır. Ama tabiki kitesurf ile bu durumu avantaja çevirmek çok makul. Kitesurf yapanların yaz aylarında en çok tercih ettiği bölge olan Akyaka'yı, bu spordan en güzel verimi alacağınız bölge olarak gezi rehberinize ekleyebilirsiniz. Ayrıca eğitim almak istiyorsanız da Akyaka Kitesurf Okulları yazımıza göz bölgesinin kuzeyinde yer alan Gökçeada, Marmara'ya da yakınlığı nedeniyle rüzgarıyla en ünlü lokasyonlardan biri oluyor. Bu nedenle Gökçeada kitesurf tutkunlarının uğrak mekanıdır dersek yanlış olmaz. Bu nedenle bu sporu yapmak isterseniz Gökçeda'yı mutlaka listenize eklemelisiniz. AlaçatıAlaçatı kitesurf yapmak için seçebileceğiniz en uygun bölgeler arasında yer alıyor. Hem popülerliği hem de denizinin elverişliliği nedeniyle kitesurf ile burada tanışmanıza vesile oluyor. Alaçatı denizi üzerinde eğlenceli dakikalar geçirmek için kendinize bir şans vermelisiniz. Ben aynı zamanda eğitim de almak istiyorum derseniz Alaçatı Sörf Okullarıyazımızı inceleyebilirsiniz. AyvalıkBalıkesir'in tatil için en çok tercih edilen ilçelerinden biri olan Ayvalık, Kuzey Ege'de yer alması nedeniyle kitesurf yapmak için oldukça uygun bir bölge. Rüzgarı karşısına alan Ayvalık kitesurf için adeta bir şov alanı. Kimbilir belki de burada board ve kite'nız ile kendi stilinizi oluşturacak hareketler bulabilirsiniz. KilyosKilyos'un rüzgarıyla ünlü olduğunu söylememize gerek yok diye düşünüyoruz. Bu nedenle Kilyos kitesurf için Marmara'da tercih edilebilecek en iyi bölge. Tatile gitmek için fırsat bulamayan ama kitesurf'ü severek yapanların istedikleri tüm şartları sağlayan Kilyos'ta rüzgara karşı yarışmanın eğlenceli olacağına emin olabilirsiniz. Ayrıca tüm kitesurf destinasyonlarını ayrıntılı olarak incelemeyi ve yaz bitmeden bir plan yapmayı düşünürseniz Ağustos Ayına Özel 7 Rota yazımıza göz atabilirsiniz. Türkiye'nin Kıyıları Deniz kiyilarinin km uzunlugundadir. Üç yandan ilik denizlerle kusatilmis olan ülkenin baslica özelligi, Kuzey Yariküre’de Ekvator ile Kuzey Kutup Bölgesi arasinda merkezi bir konumda olmasidir. Eskidünya’nin karalari arasinda yer almasina karsin denizlerle çevrilmis ve orta kusak iklim içinde bulunmasi tarih boyunca bu topraklarda yasamis medeniyetlere önemli üstünlükler saglamistir. Kıyı Tipleri Muğla, kıyı şeridi ile yine Türkiye'nin en uzun kıyısıdır. Karadeniz’in Anadolu kiyilari, daglar kiyiya paralel uzandigindan genellikle dik ve yüksek kiyilar seklindedir. Boyuna kiyi tipi özelligindedir. Bu nedenle, Anadolu kiyilarinin gerçek uzunlugu ile kus uçusu uzunlugu arasindaki fark azdir. Daglar kiyiya paralel olarak uzandigi için kiyilar az girintili-çikintilidir. Bu kiyi tipine Boyuna Kiyi Tipi denir. Tek dogal limani Sinop’tur. Arkasindaki daglarin ulasimi zorlastirmasi nedeniyle fazla gelismemistir. Buna ragmen Trabzon, Samsun gibi limanlar yapay olmasina ragmen ulasimlari sayesinde gelismislerdir. Marmara Denizi kiyilarinda birden fazla kiyi tipi görülmektedir. Örnegin, Istanbul ve Çanakkale Bogazi kiyilarinda ria kiyi tipi, Izmit-Yalova arasinda enine kiyi tipi, kuzey kiyilarinda limanli kiyi tipi görülür. Karadeniz ne Kuzey Marmara kiyilari fazla girintili-çikintili degildir. Falez Yaliyar çok vardir. Fakat Güney Marmara kiyilari girintili-çikintilidir. Izmit, Gemlik, Erdek ve Saros körfezleri Biga, Kapidag, Armutlu, Çatalca-Kocaeli baslica Bozcaada, Marmara Adalari, Imrali, Istanbul Adalari ise baslica ve Çanakkale Bogazlari Ria Tipi Yarimadasi bir kiyi biriktirme sekli olan Tombolo’dur. Ege Denizi’nin Edremit – Kusadasi arasi, daglar kiyiya dik uzandigindan enine kiyi tipindedir. Güneybati Anadolu kiyilari ise Bodrum, Marmaris, Datça ria tipi kiyilardir. Ege Denizinin yerinde eskiden Egeid karasi bulunmaktaydi. Bunun çökmesi sonucunda bugünkü adalar meydana geldi. Bölge daglari kiyiya dik uzandigi için kiyi girintili-çikintili Enine Kiyi Tipidir. Kiyida bir çok körfez, koy, yarmada ve buruna rastlanir. Edremit, Çandarli, Izmir, Kusadasi, Güllük, Gökova baslica Bozburun, Dilek ve Izmir baslica yarimadalaridir. Ege kiyilari girintili-çikintili oldugu için en uzun kiyimizdir. Mugla’da en uzun kiyiya sahip ilimizdir. Akdeniz’in Anadolu Kiyilari genlikle boyuna kiyi özelligindedir. Finike – Kas arasinda Dalmaçya kiyi tipi görülür. Yurdumuzun batisinda alan bakimindan 5. büyük bölgemizdir. Kuzeyinde Marmara ,dogusunda Iç Anadolu ve güneyinde Akdeniz Bölgeleri vardir. Batisinda ise ismini aldigi Ege denizi bulunmaktadir. Bölgedeki yer sekillerinin bir kismi yer kabugu hareketleri ile olusan Orojenez-Dag olusumu kirilmalarla meydana gelmistir. Kirilma yerlerinde yükselen yerler Horst dag, çöken yerler de Grabeni çöküntü ovasi olusturmustur. . Bölgenin batisinda daglar kiyiya dik uzanmistir. Bunun sonucunda; Girinti-çikinti fazladir. Bir çok koy ve körfez olusmustur. Körfezler; Edremit, Dikili, Çandarli, Izmir, Kusadasi, Güllük ve Gökovadir. Iç kesimlere ulasim kolaydir. Limanlarin hinterlandi ard bölgesi genistir. Yani genis alana hitap eder. Deniz etkisi iç kesimlere kadar sokulabilir. Enine kiyi tipi olusmustur. Kita sahanligi kiyidan 200 m derinlige kadar olan deniz genistir. Bölgenin güney batisindaMentese yöresinde daglarin uzanisi degismistir. Daglar burada yönlüdür. Bu kiyilarda akarsu vadilerinin deniz sulari altinda kalmasi sonucu olusan kiyi tipine Ria tipi kiyilar denir. Kiyilarin sekillenmesinde etkili olan belli basli kuvvetler sunlardir Dalgalar - Akintilar - Gelgit - Akarsular - Buzullar - iç Kuvvetler - Daglarin uzanis sekli. Akdeniz Ve Kıyıları Anadolu yarim adasinin güneyi Dogu Akdeniz havzasi icinde güney kiyilarimizda torlos daglarinin yer yer kiyiya parallel yer yer de bat kesimde oldugu gibt dik geldigi karadebiz daglar`inda oldugu gibi bat ve orta kesim haric kiyiyi yakindan takip etmezler ve boyuna yapili kiyilarin genelde meydana gelmesine neden boyunca iki büyük Körfez “Antalya ve iskenderun”dikkati Körfez arasinda kiyiya yaklasan daglar kalankli kiyilari körfezi gerisinde yer Alan traverten dolgusu kiyinin yüksek falezli bir görünüm almasini sagbar,buna bagli olarakta ova üzerinde yer alan Düden sulari`nin caglayanlar halinde denize ulastiklari dünya denizleri icinde oldukca yüksek %39 tuzluluk oranina sahip bir deniz olarak bilinir. Boyuna kiyilarin en önemli özelikleri sunlardir ; a Kiyida girinti ve çikinti azdir. Kiyi çizgisi düzdür. b Kiyida koy ve körfez sayisi azdir c kita sahanligi dardir d Dogal liman oldukça azdir Kiyiya paralel olarak uzanan daglar Bati ve Orta Toroslar olmak üzere ikiye ayrilir. Bati Toroslar Antalya körfezi çevresinde yer alir. Antalya Körfezi’nin bati kesimine Teke Yöresi denir. Akdeniz ve Karadeniz kiyilarinda daglar denize paralel uzandigi için kiyilarda girinti ve çikinti azdir. Karadeniz Ve Kıyıları Batida Bulgaristan sinirindan baslayip,Gürcistan sinirina Kadar uzanal weh 1685 km. Uzunlugu bulunan karadeniz kiyilari IV. Zaman baslarinda meydana gelen cökmeler sonucu sekillenmistir .Daglar kiyiya paralel olarak uzandigi için kiyilar az kiyi tipine ”Boyuna kiyi tipi” kiyilari genelde falezli,yüksek gerisine uzanal daglar sahilleri yakindan takip derelerin agizlarinda kücük Delta ve kumsallar meydana Gelirken büyük irmaklarin agizlarinda genis deltaklar “Bafra ve Carsamba yer alir. Tek dogal limani Sinop’tur. Trabzon, Samsun gibi limanlar yapay olmasina ragmen ulasimlari sayesinde gelismislerdir. Kuzey anadolu daglari`nin önünde yer Alan genis bir cöküntü alani icindeki su birikintisi ic deniz,Karadeniz olarak az%18 bir deniz olarak dikkati ceken karadenizde derinlere dogru gidildikce tuzluluk artar%23.ayrica Karadeniz `de 200 m. derinlikten sonraki alanlardaHS Hidrojen sülfürlü camur yiginlari dikkati ceker ki bunlar suyun kireclenmesine ve canli hayatinin hemen hemen bu derinlikten Sonra yok olmasina neden olur. Karadeniz ile Ege Denizi arasında Çanakkale ve İstanbul Boğazı ile bu denizlerden ayrılan küçük bir iç deniz olan Marmara Denizi km . alan kaplar. Üçüncü zaman sonu ile dördüncü zaman başlarında yer kabuğunda meydana gelen çökmeler sonucu teşekkül eden Marmara Denizi'nin orta kesiminde 1000-1200 m. derinlikleri bulan çukurlar yer alır. Bu bakımdan deniz ve yakın çevresi zamanımızda da yer sarsıntılarının şiddetli olduğu bir Denizi güney ve kuzey kesimlerinde oldukça genişşelf sahasına sahiptir ki bu kesimlerde çok sayıda adalar yer alır. Marmara Denizi'nin kıyıları genelde alçak kıyılar olarak dikkati çeker. Ancak kıyılarda geniş kıyı ovalarına rastlanmaz. Sadece güney kıyıları üzerinde Edincik-Biga arasında genişçe bir kıyıovasıile karşilaşilır. Marmara Denizi'nde yüzeyde sular az tuzlu %22 olurken derinlere inildikçe bu değer %37 artar. Marmara Denizi'nde yüzeyde Karadeniz'den Ege Denizi'ne doğru bir akıntı görülürken dipte ise akıntı ters yönde Ege'den Karadeniz'e doğrudur. Kuzeyde yer alan ve bir eski akarsu vadisi olan İstanbul Boğazısonradan deniz basması ile bugünkü görünümünü almıştır. Boğaz, 30 km.'yi aşan uzunluğu ile çok önemli bir su yoludur. 660 m. ile 3 km. arasında değişen genişliğe sahip olan boğazın derinliği ise 40 m. ile 90 m. arasındadır. Kıyılar çogu yerde fazla eğimli bir şekildedir. Boğazda yüzeyde Karadeniz Marmara Denizi yönünde yer yer ve zaman zaman 6-7 millik akıntıya karşilık dip akıntısı ise ters yöndedir. Güneyde yer alan ve Marmara Denizi'ni Ege Denizi'ne bağlayan Çanakkale Boğazı ise İstanbul Boğazı'ndan iki kat fazla uzunluğa sahiptir 61 km.. Genişliği 7 km. ile 1200 m. arasında değişen boğazın derinliği yer yer 100-105 m.'yi bulur. Ege Ve Kıyıları Balkan yarimadasi ile anadolu yarimadasinda yer alan ege denizi III. Zaman sonu ile IV. Zaman basinda siddetli yer hareketleri sonucu meydana gelen cokmeler Ile cukurluklarin sular altinda kalmasi neticesinde ortaya sayida ada ve takimadalar yaninda sayisiz koy ve korfezleri ile dunyanin en girintili cikintili denizlerinden biri olan Ege Denizi tuzluluk orani %39 bir yarimadasi`nin bat;güneybati kesiminde reliyef kiyiya dik olarak uzanir ve horst ile grabenlerden olusan bir yapi dikkati bagli olarak kiyi yapisida degisiktir,genelde eine kiyi yapisi görülmekle baraber Karaburun-Urla-Izmir körfezi cevresinde satranc,güneybati ria ve dalmacya tipi kiyilar ile de denizi kiyilari 2600 km.`yi gecen uzunlugu ile èlkemizin en uzen kiyilarini teskil eder. Enine kiyilarin en önemli özellikleri sunlardir ; a Kiyida girinti ve çikinti fazladir b Kiyida koy ve körfez sayisi fazladir c Kita sahanligi genistir . d Kiyiya yakin irili ufakli bir çok ada bulunmaktadir. e Bir çok dogal liman bulunmaktadir. KIYILARIN SINIFLANDIRILMASI VE KIYI TIPLERI Kiyi siniflandirilmasinda göz önüne alinan esaslar. Günümüzde yapilan siniflamalar. Kiyilarin morfolojisine göre yapilan siniflamalar. Kiyi siniflamasinda göz önüne alinan esaslar Yapilan siniflandirmalarin çogu kiyilardaki genel görünüme ve kiyinin asli morfolojik karakterine olan da tek tek yerel bir takim özellikler göz önüne alinirsa siniflama karmasik olur. Günümüzde yapilan siniflamalardan 3 tanesi geçerliligini 1-Suess tarafindan yapilan, yapi ile kiyi çizgisi arasindaki iliskiye dayali olan Pasifik ve Atlantik tipi kiyilardir. 2-Shepard’a ait görüsAsli sekil ile gelisim sonrasi ortaya çikan sekli ayirt etmeyi tercih Erinç de bu görüse dahildir. Zaman,yapi,seviye degisikliginin yönü ve kiyinin asli morfolojik karakteri mutlaka dikkate alinmalidir. 3-De Martonne, kiyilari cografi olgu öncelikli olaraktan, morfolojik özellikleri ise daha geri planda siniflandirmistir. Kiyilarin morfolojisine göre yapilan siniflamalar Yapilan çalismalar kiyi siniflandirmasinda önce yapisal,sonra da genetik olgularin göz önünde bulundurulmasi gerektigini ortaya bazi kiyi birimleri morfolojideki gelisim durumuna göre siniflandirilir. Bu siniflamada 10 çesit kiyi ortaya konmustur. Bunlar RIA TIPI KIYILAR Bu tip kiyilarda agizz kisimlari deniz istilasina ugramis çok sayida derin akarsu vadisi yer bu akarsu vadilerini istila etmesiyle kiyida derin koy ve körfezler meydana gelir. Bu türden koy ve körfezlere Iber Yarimadasinin kuzeybati kösesi Galisya’da Ria denir. Rialar genellikle eski kütleler içinde kazinmis akarsu vadileridir. Olusumunda kiyi haline geçen sahanin jeomorfolojisi önemlidir. Bretanya, Ispanya, Çin, güneybati Irlanda, güneybati Türkiye kiyilarinda görülür. Örnek Çanakkale ve Istanbul Bogazi ile Güneybati Anadolu kiyilari ve Istanbul'da yer alan HaliçAltinboynuz. HALIC TIPI KIYILAR Bu kiyi tipinde deniz riali kiyilarda oldugu gibi irili ufakli çesitli kollar halinde karalarin içine bunlar da riali kiyilar gibi akarsularla parçalanmis bir sahanin deniz istilasina maruz kalmasiyla olusur. Deniz bu olay sonucu akarsularin asagi yataklarini isgal etmis ve kara içine sokulan kollar haliçler meydana getirmistir. Bogulmus akarsu vadileri rialar kadar derin ve sarp yamaçli degildir. ABD’nin Atlas okyanusu kiyilarinin kuzeyinde Dalaware körfezi, Madagaskar adasinin kuzeybati kiyilari, Ingiltere’nin dogusunda Thames,Humber,Fransa’nin kuzeyinde bulunur. DALMAÇYA TIPI KIYILAR Daglarin kiyiya paralel olarak uzandigi yerlerde ,deniz suyunun daglar arasindaki çukur alanlara dolmasi sonucunda olusmaktadir. Kiyinin hemen gerisinde kiyiya paralel olarak uzanan adalar yer Adriyatik denizi kiyilarinda yer alan Dalmaçya kiyilari , Türkiye'den Akdeniz bölgesinde Teke yarimadasinda bulunan Finike - Kas kiyilari. LIMANLI KIYILAR Yüksekligi az olan kiyilardaki derin ve genis vadilerin sular altinda kalmasiyla olusur. Derinligin azligina bagli olarak kiyi setleriyle olusmus dogal limanlarla dolu bir kiyi özelligi kiyilarda genis vadilerin deniz sulari altinda kalmasiyla olusur. Bu tip kiyilarda tombolo,kiyi oku , kiyi kordonu ve lagün gibi sekiller yaygindir. Marmara denizinin kuzey kiyilarinda görülmektedir. B. ve Kiyilari örnek olabilir. FIYORTLU KIYILAR Çok parçalanmis, girintili çikintili bir görünüm gösteren yüksek kiyilardir. Dalli budakli bir sekilde kara içine uzanabilen deniz kollarýný teþkil eder. Kiyinin bu görünümü, Norveç’te fiyort adi verilen, yan yana siralanmis ve deniz istilasina ugramis eski buzul vadilerinden veya teknelerinden ileri gelir. Boyuna profillerinde egik veya sürgülerle , bunlarin arasinda asiri oyulma çanaklari bulunur. Kaynak noktalarina dogru içlerinde yer yer göller bulunan, terk edilmis buzul vadileri özelligindedir. Enine profilleri U sekillidir. Boyuna profillerinde ise egik veya sürgülerle, bunlarin arasinda asiri oyulma çanaklari bulunur. Norveç, Izlanda, Iskoçya, Grönland adasi ve Lobrador kiyilarinda ,Alaska’nin güneyi ve güney Sili kiyilarinda tipik örneklerine yana siralanmis çok sayida buzul vadisi vardir. SKAYERLI KIYILAR Fiyortlu kiyilar gibi çok parçali ve girintili çikintilidir. Deniz karaya, kanallar ve koylar halinde sokulmustur. Kanallar ve koylar fiyortlu kiyilarda oldugu gibi derin önemsizdir. Olusumunda sular altinda kalan ve kiyi haline geçen bölgelerin morfolojik özellikleri rol oynamistir. Inlandsislerin kenar kisimlarina karsilik gelirler ve buzul topografyasina ait asindirma ve biriktirme sekillerini içerir. Arka arkaya siralanmis cephe morenleri, drumlinler, eskerler, hörgüç kaya kümeleri, tünel vadiler gibi sekillerin sular altinda kalmalari kiyiya karakteristik görünüm kazandirmistir. Isveç ve Finlandiya’da örnekleri görülür. VOLKANIK KIYILAR Kiyinin volkanik patlamalar sonucunda sekillenmesiyle olusur. Havai ve Endonezya kiyilarinda görülür. Türkiye'de örnegi yoktur.

ülkemizin kuzeyinde yer alan denizin adı nedir